Loading color scheme

Όλα όσα θέλουμε να μάθουμε για τον κορωναϊό απο την Μαρίνη Α. Αικατερίνη, MD, PhD Ειδικό Παθολόγο

TPL_IN

 

 

 

1.ΠΟΣΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΙΟΣ ΑΥΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΝ
ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟ
Η ασθένεια που προέρχεται από τον κορωναϊὀ SARS-CoV-2, ευρέως γνωστή ως
COVID-19 (COronaVirus DIsease 19), έχει προκαλέσει αναμφισβήτητα
πρωτοφανούς εύρους ιατρικά και κοινωνικά προβλήματα. Ξετυλίγοντας το νήμα
της πανδημίας των ημερών, φτάνουμε στην πόλη Wuhan της Κἰνας, τον
Δεκέμβριο του 2019, όπου σημειώνονται περιστατικά κάποιας ΄΄ιδιαίτερης΄΄
πνευμονικής νόσου. Καθώς αυτά αυξάνονται εκθετικά, ενημερώνεται ο
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο οποίος ανακοινώνει ότι πρόκειται για νέο
στέλεχος κορωναϊού. Οι κορωναϊοί είναι μία ομάδα ιών που προκαλεί το 1/3 των
ετήσιων αναπνευστικών λοιμώξεων του ανθρώπου, το στέλεχος αυτό όμως φέρει
μοναδικά χαρακτηριστικά. Από τότε μέχρι και σήμερα (18/4/2020) η COVID-19
έχει εξαπλωθεί σε κάθε γωνιά της γης, 2.074.529 συνάνθρωποί μας έχουν
νοσήσει, ενώ οι θάνατοι ανέρχονται σε 139.378. Ως εκ τούτου, ο ιός αυτός έχει
χαρακτηριστεί ως ένας από τους πιο μεταδοτικούς και επιθετικούς ιούς που έχει
γνωρίσει η ανθρωπότητα. Τα σταγονίδια που ΄΄απελευθερώνονται΄΄ με τον βήχα,
τον πταρμό, τις ρινικές εκκρίσεις ή το σίελο, είναι η κύρια οδός μετάδοσης του
ιού. Τα σταγονίδια αυτά μπορεί κάποιος να τα εισπνεύσει, είτε να πέσουν σε
επιφάνειες ή αντικείμενα τα οποία αγγίζοντας τα κανείς και ακολούθως τα μάτια,
τη μύτη ή το στόμα να έρθει σε επαφή με τον ιό. Οι θανατηφόρες επιπλοκές του
είναι η ταχέως εξελισσόμενη πνευμονία, το σύνδρομο οξείας αναπνευστικής
δυσχέρειας και η οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια (1). Επιπλέον, η έλλειψη
εμβολίου και ασφαλούς και αποτελεσματικής θεραπευτικής αγωγής αποτελεί μια
επιπλέον δυσκολία αλλά και παγκόσμια επιστημονική πρόκληση.
Όσον αφορά στους ευάλωτους, ας γνωρίζουμε ότι η νόσηση από COVID-19 είναι
κατά κανόνα ήπια, ειδικά για τα παιδιά και τους νέους. Πάρα ταύτα είναι
αξιοσημείωτο ότι το 1/5 θα χρειαστεἰ νοσηλεία. Αυτοί είναι κυρίως οι
ηλικωμένοι, εκείνοι που πάσχουν από καρδιαγγειακά νοσήματα, χρόνιες
πνευμονοπάθειες, καρκίνο και σακχαρώδη διαβήτη (2).

2.ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΑΠΟ ΝΥΧΤΕΡΙΔΑ ; ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ ;
Η αλήθεια είναι ότι δε γνωρίζουμε με σιγουριά την πηγή της λοίμωξης αυτής.
Ξέρουμε όμως ότι οι κορωναϊοί είναι μια μεγάλη οικογένεια ιών, κάποιοι από
αυτούς προκαλούν ασθένεια κυρίως σε ζώα, κάποιοι στους ανθρώπους, ενώ
σπανιότερα στελέχη που προσβάλλουν τα ζώα δύνανται να μεταδοθούν από τα
ζώα στον άνθρωπο. Ξέρουμε επίσης ότι η πανδημία αυτή ξεκίνησε σε μία αγορά
ζωντανών ζώων, άγριων ζώων που καταναλώνονταν υπό ανθυγιεινές συνθήκες.
Ξέρουμε τέλος ότι το γονιδίωμα του αντίστοιχου ιού στις νυχτερίδες μοιάζει κατά
96% με αυτό που βρέθηκε στους νοσούντες ανθρώπους (3). Άρα όλα δείχνουν τις
νυχτερίδες ως την πιθανότερη πηγή μόλυνσης του ανθρώπου (1).
Δε λείπουν όμως και προβληματισμοί που λένε ότι ίσως κάποιος ξενιστής,
κάποιο ενδιάμεσο ζώο, πιο κοντά στον άνθρωπο θα μπορούσε να το μεταφέρει
από τη νυχτερίδα σε εκείνον. Σε αυτά συγκαταλέγονται ο σκύλος, η γάτα, η
καμήλα, ο χοίρος, λοιπά αιλουροειδή όπως η τίγρη (1, 2).
Επόμενη λογική σκέψη θα αφορούσε στο αν τα κατοικίδιά μας αποτελούν
κίνδυνο μετάδοσης της COVID-19. H απάντηση είναι πως όχι, δεν έχουμε στοιχεία
που να ενοχοποιούν τα ζώα συντροφιάς ως ΄΄μεσολαβητές΄΄ του ιού. Καλό θα
ήταν όμως, έως ότου οι μελέτες ολοκληρωθούν, να φερθούμε στα κατοικίδιά μας
ως μέλη της οικογένειάς μας, δηλαδή να μην έρχονται σε επαφή με άνθρωπο που
νοσεί αλλά και ούτε να έρχονται σε επαφή με άλλες οικογένειες (4).
Σε κάθε περίπτωση, ας κρατήσουμε στο νου ότι ακόμη κι αν ξεκίνησε από ζώο, η
κύρια οδός μετάδοσης πλέον είναι εκείνη του ανθρώπου σε άνθρωπο.

3.ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΓΚΥΕΣ ΤΙ ΚΙΝΔΥΝΟ ΕΧΟΥΝ ;
Όπως θα προσέξατε ήδη, τα παιδιά και οι εγκυμονούσες δεν αναφέρθηκαν ως
υψηλού κινδύνου για βαριά νόσηση. Οι μέχρι τώρα μελέτες δείχνουν ότι τα
παιδιά παρουσιάζουν γενικά ήπια συμπτώματα, όμοια με εκείνα του κοινού
κρυολογήματος και κάποια επιπλέον γαστρεντερικά, όπως διάρροιες και εμέτους
(5). Φυσικά τα παιδιά με υποκείμενα νοσήματα αφορούν ιδιαίτερη υπο-ομάδα.

Παρόλα αυτά, τα παιδιά απαιτούν την προσοχή μας στην παρούσα συγκυρία,
καθώς πρέπει να μάθουν σε αυστηρούς κανόνες υγιεινής. Αυτοί περιλαμβάνουν
τακτικό πλύσιμο των χεριών, καθαρισμό πάσης φύσεως επιφάνειας και
παιχνιδιών που χρησιμοποιούν. Στα μέτρα που πρέπει ένα παιδί να αποδεχθεί
είναι η απομάκρυνση φίλων, η βόλτα με άλλα παιδιά σε περιορισμένους χώρους
και η τήρηση αποστάσεων από άτομα εκτός οικογενείας. Τέλος, όσο κι αν
αντίκειται στα δεδομένα της ελληνικής οικογένειας, τα παιδιά πρέπει να μείνουν
μακριά από τους παππούδες τους. Εάν η επαφή είναι απαραίτητη, τα παιδιά άνω
των 2 ετών πρέπει να φοράνε μάσκα, καθώς υφίσταται και μετάδοση από
ασυμπτωματικό φορέα του ιού (5).
Εξαιρετικά σημαντική όμως είναι η προειδοποίηση του Παγκόσμιου Οργανισμού
Υγείας σχετικά με την ψυχική υγεία των παιδιών. Σύμφωνα με τα έως τώρα
δεδομένα, τα παιδιά βιώνουν υψηλού βαθμού άγχος, κατάθλιψη καθώς και
αλλαγές συμπεριφοράς όπως ανορεξία, αϋπνία και επιθετική συμπεριφορά.
Δώστε λίγο χρόνο να μιλήσετε στα παιδιά σας εξηγώντας τι συμβαίνει, δώστε
δημιουργικές διεξόδους και μην αφήνετε στην τηλεόραση το ρόλο αυτό.
Σχετικά με τις εγκυμονούσες τα δεδομένα είναι πτωχά αλλά μέχρι στιγμής
καθησυχαστικά. Φαίνεται ότι έχουν την ίδια πιθανότητα να νοσήσουν και ότι ο
ιός δεν περνάει στο έμβρυο κατά την κύηση. Επίσης δεν έχει απομονωθεί στο
μητρικό γάλα, συνεπώς ο θηλασμός είναι επιθυμητός τηρώντας πάντα τους
κανόνες υγιεινής (6). Στον αντίποδα, γνωρίζουμε καλά ότι η άμυνα της
εγκυμονούσας παρουσιάζει και ευάλωτα σημεία και ότι κάποιες φορές απλές
λοιμώξεις γίνονται πολύ σημαντικές. Συνεπώς ακόμη και ήπια συμπτώματα καλό
θα ήταν να αναφέρονται στον ιατρό χωρίς καμία καθυστέρηση.



4.ΘΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΥΜΑ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ ;
Μετά από ένα πρωτόγνωρα ταχύ και ευρέως εξαπλούμενο πρώτο κύμα της νέας
αυτής πανδημίας, φαίνεται πως οι 203 (τουλάχιστον) χώρες που έχουν πληγεί
αρχίζουν να σχεδιάζουν το επόμενο βήμα. Για κάποιες ο ιός παραμένει
ανεξέλεγκτος, για άλλες -όπως η χώρα μας- αναζητείται τρόπος ασφαλούς
επανόδου στην καθημερινότητα, το άνοιγμα των σχολείων, της αγοράς αλλά και
των κοινωνικών συναναστροφών. Είμαστε όμως ασφαλείς, τελείωσε ο εφιάλτης;

Τα δεδομένα λένε ότι πρόκειται για έναν άκρως μεταδοτικό ιό, για τον οποίο δεν
υπάρχει -ακόμη-στοχευμένη θεραπεία, ούτε διαθέσιμο εμβόλιο (7). Σύσσωμη η
αφρόκρεμα των λοιμωξιολόγων ανά των κόσμο μιλούν για δεύτερο κύμα το
φθινόπωρο. Ένα κύμα όμως που θα είναι πολύ διαφορετικό. Θα διαφέρει όχι ως
προς τον ίδιο τον ιό αλλά ως προς την ετοιμότητα και την εξοικείωσή μας (8). Τα
συστήματα υγείας θα έχουν το χρόνο να οχυρωθούν απέναντι στον εχθρό που
δεν είναι αγνωστος πια. Κλίνες εντατικής θεραπείας θα δημιουργηθούν από την
πληθώρα δωρεών που έχουν πραγματοποιηθεί και ελπίζουμε σε μεγαλύτερο
αριθμό ιατρών και νοσηλευτών στα νοσοκομεία μας, ήτοι προσλήψεις. Εμβόλιο
δεν αναμένεται έως το φθινόπωρο αλλά αναμένονται ταχύτερα και πιο
εξελιγμένα τεστ ανίχνευσης όπως και πρόοδος στα θεραπευτικά μεσα. Τέλος, ο
ίδιος ο λαός κάθε χώρας, γνωρίζει πλέον πώς να προστατευθεί, τι να κάνει αν
ασθενήσει αλλά και πώς να τηρεί τον κατ΄οίκον περιορισμό χωρίς να χρειάζεται
αστυνόμευση για αυτό.

5.ΜΕΤΑΔΙΔΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΕΡΑ ;

Είναι μια συχνή ερώτηση των ημερών. Είναι γεγονός ότι ο ιός εξαπλώνεται
εύκολα και γρήγορα, έτσι οι επιστήμονες προσπαθούν να εντοπίσουν εαν, πέρα
από τα σταγονίδια που περιγράψαμε παραπάνω, ο ίδιος ο αέρας είναι ικανός να
μεταφέρει τον ιό ακόμη και σε αποστάσεις.
Υπάρχουν μεμονωμένες μελέτες που καταδεικνύουν ότι όχι μόνο τα σταγονίδια,
αλλά πολυ μικρότερες μορφές αυτών (<5μm), γνωστές ως αερολύματα, μπορούν
να μεταφέρουν το ιό. Κάθε φορά που φτερνιζόμαστε ή βήχουμε παράγουμε
διαφόρων μεγεθών σωμάτια, από σταγονίδια έως αερολύματα. Η διαφορά αυτή
είναι σημαντική διότι τα σταγονίδια είναι πιο βαριά και άρα μετά τον βήχα ή τον
πταρμό θα ΄΄ταξιδέψουν΄΄ μια μικρή μόνο απόσταση πριν πέσουν στο πάτωμα ή
σε κάποια επιφάνεια,ενώ τα αερολύματα μπορούν να ΄΄ταξιδεύουν΄΄ για
περισσότερη ώρα και απόσταση.
Ενδιαφέρον αποτελεί ότι τα αερολύματα παράγονται σε υψηλότερα ποσοστά
όταν μιλάμε ή ανασαίνουμε παρά όταν βήχουμε, κάτι το οποίο θα μπορούσε να
είναι πιο επικίνδυνο δεδομένης της χαμηλής επαγρύπνισης που γεννάει, πχ θα

αποστρέψουμε το πρόσωπο όταν κάποιος βήξει αλλά θα εισπνεύσουμε
αερολύματα όταν απλά μιλάει (9). Είναι χαρακτηριστικό ότι το 39% των ασθενών
με εποχική γρίππη εκπέμπει αερολύματα ικανά να μεταδόσουν την ασθένεια
(10).
Οι μελετητές αφήνουν αυτό το ενδεχόμενο ανοιχτό και γνωρίζοντας ότι η
μετάδοση της COVID-19 γίνεται κυρίως με σταγονίδια που ΄΄εκτινάσσονται΄΄ έως
και 1μέτρο από τον πάσχοντα, προτείνουν το καλό αερισμό των χώρων μέχρις να
υπάρξουν οριστικά συμπεράσματα.

6. ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΞΑΝΑΚΟΛΛΗΣΕΙ ;
Η ερώτηση αυτή δεν έχει σαφή απάντηση. Η αντίδραση του ανοσοποιητικού μας
συστήματος, δηλαδή της άμυνας μας, κατά την πρώτη επαφή με τον ιό αυτό είναι
υπό μελέτη. Τα αποτελέσματα που θα προκύψουν θα ανοίξουν την πόρτα για το
εμβόλιο έναντι της COVID-19.
Οι μέχρι τώρα παρατηρήσεις δείχνουν ότι ο κορωναϊός αυτός καταλείπει ανοσία,
δηλαδή αντισώματα ικανά να πολεμήσουν σε πιθανή νέα επαφή μαζί του, για
τουλάχιστον 2 εβδομάδες (11). Από το χρονικό αυτό διάστημα και έπειτα δεν
είναι εξακριβωμένο το αν μπορεί κάποιος να ξανανοσήσει από τον ίδιο ιό. Κατά
άλλους πιο αισιόδοξους, εάν νοσήσει κανείς τώρα, πιθανότατα μέχρι το νέο κύμα
του φθινοπώρου θα έχει άμυνα απέναντί του (12). Αυτό στηρίζεται στο γεγονός
ότι ο ιός αυτός δεν μεταλλάσεται ταχέως άρα το σώμα μας -και αντίστοιχα τα
μελλοντικά εμβόλια- θα ΄΄προλαβαίνουν΄΄ τις επιθέσεις του (13). Ίσως βέβαια,
ένα δυσλειτουργικό ανοσοποιητικό θα ήταν ανίκανο να αντιμετωπίσει μια
επαναλοίμωξη (14).
Από την άλλη, πολλαπλές περιπτώσεις επανεμφάνισης θετικού τεστ σε ιαθέντες
δημιουργούν προβληματισμούς για τη ακρίβεια των τεστ αυτών αλλά και του
χρονικού διαστήματος που κάποιος βγαίνει από το νοσοκομείο ως
θεραπευμένος.

Μέχρι το τοπίο στο ζήτημα αυτό να ξεκαθαρίσει, καλό θα ήταν να
συμπεριφερόμαστε σα να έχουμε την ίδια πιθανότητα επαναλοίμωξης. Το
δεύτερο κύμα της COVID δε θα αφήσει απορίες άλυτες.

7. .ΔΙΚΤΥΑ 5G ΚΑΙ COVID ;
Αυτό είναι απορία εντυπωσιακά μεγάλης μερίδας συμπολιτών μας, μιας και
ακούγονται πολλά. Η απάντηση των Παγκόσμιων Φορέων παρατήρησης της
νόσου αυτής είναι, όχι.
Οι ιοί όπως είπαμε μεταφέρονται με μικροσταγονίδια, όχι με ραδιοκύματα ούτε
καν μέσω κυμάτων κινητής τηλεφωνίας. Στο κάτω κάτω, χιλιάδες κρούσματα
έχουν σημειωθεί και σε χώρες που δε διαθέτουν 5G (2).

8.ΠΡΕΠΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΝΑ ΦΟΡΑΩ ΜΑΣΚΑ ;
Όχι. Ένας υγιής άνθρωπος δε χρειάζεται να φοράει μάσκα εκτός εάν φροντίζει
άτομο που πάσχει από COVID-19. Ακόμη και τότε όμως θα πρέπει να γνωρίζει
πώς να την εφαρμόζει και πώς να την αφαιρεί διότι εκεί κρύβονται δραματικοί
κίνδυνοι λοίμωξης. Μην ξεχνάμε ποτέ τα χέρια μας, καλό πλύσιμο και
αλκοολούχο αντισηπτικό, αυτά δεν αντικαθίστανται από μάσκες.
Μάσκες και μάλιστα υψηλής προστασίας οφείλουν να φορούν και οι
υγειονομικοί (FFP2, KN95).
Είναι περιττό δε να πούμε ότι κάποιος που βήχει, έχει πυρετό, φτερνίζεται ή
γενικά πάσχει, αυτή την περίοδο οφείλει να φοράει μάσκα σεβόμενος την υγεία
των γύρω του (2).



9.ΤΑ ΓΑΝΤΙΑ ΜΕ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΥΝ ;
Η COVID-19 όπως προείπαμε μεταδίδεται πλέον κυρίως από άνθρωπο σε
άνθρωπο μέσω σταγονιδίων κατά τον πταρμό ή βήχα πάσχοντος. Άλλος τρόπος,
λιγότερο συχνός, είναι τα σταγονίδια αυτά τα οποία πέφτουν στο έδαφος ή σε

επιφάνειες, τις οποίες αγγίζει κανείς και έπειτα φέρνει τα χέρια του στο πρόσωπό
του. Εδώ εμφανίζονται τα γάντια.
Τα γάντια δίνουν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας ότι είμαστε προστατευμένοι.
Λάθος. Ο ιός αυτός επιβιώνει κανονικά πάνω στο latex και στους άλλους τύπους
γαντιών, όπως και στο δέρμα μας. Το να πιάσουμε το μολυσμένο καροτσάκι του
σούπερ μάρκετ με γάντια και να τα φέρουμε έπειτα στο προσωπό μας, είναι
μάταιο.
Επιπλέον, η πλειοψηφία των πολιτών αφαιρεί με λανθασμένο τρόπο τα
χρησιμοποιημένα γάντια αυξάνοντας τις πιθανότητες λοίμωξης.
Ας αφήσουμε λοιπόν τα γάντια στους λειτουργούς της υγείας και ας
ακολουθήσουμε το αποτελεσματικότερο μέτρο όλων: 20΄΄ πλύσιμο των χεριών με
σαπούνι (15).
 
10. Η ΖΕΣΤΗ ΘΑ ΜΑΣ ΣΩΣΕΙ ;
Άγνωστο αλλά αποτελεί σοβαρή ελπίδα μιας και το καλοκαίρι στην πληττώμενη
Ευρώπη πλησιάζει.
Μελέτες δείχνουν ότι υψηλές θερμοκρασίες (>25 ˚C) και υψηλά επίπεδα
υγρασίας (>50%) ίσως μειώνουν την πιθανότητα μετάδοσης του ιού (16). Από την
άλλη, βλέπουμε χώρες με θερμότατο κλίμα, όπως η Ινδία και η Ινδονησία, να
έχουν αρκετά καταγεγραμμένα περιστατικά (ίσως όμως όχι τόσο επιθετικά και
θανατηφόρα).
Απομένει να επιβεβαιωθεί ή να καταρριφθεί η αισιόδοξη αυτή θεωρία.

11. ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΟΥ ΧΑΡΙΖΟΥΝ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ ;
Η απόλυτη προστασία έρχεται από τη δική μας στάση και συνήθειες που
υιοθετούμε. Πάρα ταύτα, ναι, φαίνεται ότι η βιταμίνη D σε υψηλές δόσεις
προσφέρει μια σχετική προστασία και ταχύτερη ανάρρωση (17). Ουσίες όπως ο
ψευδάργυρος και η quercetin έχουν θετικά μέχρι τώρα αποτελέσματα (18, 19).
Σίγουρα στο άμεσο μέλλον θα προστεθούν πολλές ακόμη.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ

1. COVID-19 infection: Origin, transmission, and characteristics of human
coronaviruses. Shereen MA, Khan S, Kazmi A, Bashir N, Siddique R. J Adv Res.
2020 Mar 16;24:91-98.
2. Q&A ON CORONAVIRUSES, WORLD HEALTH ORGANIZATION WEBSITE
3. The species Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus: classifying
2019-nCoV and naming it SARS-CoV-2. Coronaviridae Study Group of the
International Committee on Taxonomy of Viruses. Nat Microbiol. 2020
Apr;5(4):536-544.
4. CENTERS FOR DISEASE CONTROL AND PREVENTION (CDC)- NCOV WEBSITE Q&A
5. Spread of SARS-CoV-2 in the Icelandic Population. Gudbjartsson DF, Helgason A,
Jonsson H, Magnusson OT, Melsted P, Norddahl GL, Saemundsdottir J, Sigurdsson
A, Sulem P, Agustsdottir AB, Eiriksdottir B, Fridriksdottir R, Gardarsdottir EE,
Georgsson G, Gretarsdottir OS, Gudmundsson KR, Gunnarsdottir TR, Gylfason A,
Holm H, Jensson BO, Jonasdottir A, Jonsson F, Josefsdottir KS, Kristjansson T,
Magnusdottir DN, le Roux L, Sigmundsdottir G, Sveinbjornsson G, Sveinsdottir KE,
Sveinsdottir M, Thorarensen EA, Thorbjornsson B, Löve A, Masson G, Jonsdottir I,
Möller AD, Gudnason T, Kristinsson KG, Thorsteinsdottir U, Stefansson K. N Engl J
Med. 2020 Apr 14.
6. Outcome of Coronavirus spectrum infections (SARS, MERS, COVID 1 -19) during
pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Di Mascio D, Khalil A, Saccone
G, Rizzo G, Buca D, Liberati M, Vecchiet J, Nappi L, Scambia G, Berghella V,
D'Antonio F. Am J Obstet Gynecol MFM. 2020 Mar 25:100107
7.First known person-to-person transmission of severe acute respiratory
syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) in the USA. Ghinai I, McPherson TD, Hunter
JC, Kirking HL, Christiansen D, Joshi K, Rubin R, Morales-Estrada S, Black SR, Pacilli
M, Fricchione MJ, Chugh RK, Walblay KA, Ahmed NS, Stoecker WC, Hasan NF,
Burdsall DP, Reese HE, Wallace M, Wang C, Moeller D, Korpics J, Novosad SA,
Benowitz I, Jacobs MW, Dasari VS, Patel MT, Kauerauf J, Charles EM, Ezike NO,

Chu V, Midgley CM, Rolfes MA, Gerber SI, Lu X, Lindstrom S, Verani JR, Layden JE;
Illinois COVID-19 Investigation Team. Lancet. 2020 Apr 4;395(10230):1137-1144.
8. Fauci predicts another coronavirus outbreak in fall with 'very different'
outcome-THE HILL – 31 MARCH, 2020
9. Airborne transmission of SARS-CoV-2: The world should face the reality.
Morawska L, Cao J. Environ Int. 2020 Apr 10;139:105730.
10. Infectious virus in exhaled breath of symptomatic seasonal influenza cases
from a college community. Yan J1,2, Grantham M1, Pantelic J1, Bueno de
Mesquita PJ1, Albert B1, Liu F1, Ehrman S2, Milton DK3; EMIT Consortium. Proc
Natl Acad Sci U S A. 2018 Jan 30;115(5):1081-1086.
11. [Cause analysis and treatment strategies of "recurrence" with novel
coronavirus pneumonia (covid-19) patients after discharge from hospital]. Zhou L,
Liu K, Liu HG. Zhonghua Jie He He Hu Xi Za Zhi. 2020 Mar 2;43(0):E028.
12. Covid-19 - Navigating the Uncharted. Fauci AS, Lane HC, Redfield RR. N Engl J
Med. 2020 Mar 26;382(13):1268-1269
13. Immune responses in COVID-19 and potential vaccines: Lessons learned from
SARS and MERS epidemic. Prompetchara E1,1,2, Ketloy C1,1, Palaga T3,4. Asian
Pac J Allergy Immunol. 2020 Mar;38(1):1-9.
14. COVID-19: Active measures to support community-dwelling older adults.
Kuwahara K, Kuroda A, Fukuda Y.
Travel Med Infect Dis. 2020 Mar 20:101638.
15. German recommendations for critically ill patients with COVID‑19. Kluge S,
Janssens U, Welte T, Weber-Carstens S, Marx G, Karagiannidis C. Med Klin
Intensivmed Notfmed. 2020 Apr 14.
16. Potential Factors Influencing Repeated SARS Outbreaks in China. Sun Z,
Thilakavathy K, Kumar SS, He G, Liu SV. Int J Environ Res Public Health. 2020 Mar
3;17(5).

17. Evidence that Vitamin D Supplementation Could Reduce Risk of Influenza and
COVID-19 Infections and Deaths. Grant WB, Lahore H, McDonnell SL, Baggerly CA,
French CB, Aliano JL, Bhattoa HP. Nutrients. 2020 Apr 2;12(4).
18.. "Current Evidence Supporting the Use of Orally Administered Zinc in the
Treatment of COVID-19" OSF Preprints April 12. Hunter N.B. Moseley
osf.io/z8wvq (2020).
19. Identification of Dietary Molecules as Therapeutic Agents to Combat COVID-
19 Using Molecular Docking Studies Mohammad Faheem Khan*, Mohsin Ali Khan,
Zaw Ali Khan, Tanveer Ahamad, Waseem Ahmad Ansari